Pjer zou volgend jaar graag zonnebloemen in ‘G2’ zien. Nu staan er ijzerhard (verbena’s) en franjekelk (tellima’s); Amerikanen dus: de Verbena bonariensis uit Zuid-Amerika, de Tellima grandiflora uit Noord-Amerika. In afstemming met anderen kan ik, voorafgaand aan het volgende groeiseizoen, ook passende zonnebloem (Helianthus) aanplanten in boomspiegel G2, bij Pjer voor de deur van het ‘Suppiershuysinghe’. Als ‘hortulanus’ van het Gerecht vind ik dat wel een leuke uitdaging.
In november 2019 ondertekende ik een verklaring waarin ik beloof om de negen boomspiegels op het Gerecht, een eeuwenoud pleintje in de binnenstad van Leiden, samen met andere buurtbewoners te gaan onderhouden. In het kader van ‘Groene kansen’ en ‘Samen aan de slag’ waren de boomspiegels op grond van een eerder buurtverzoek in oktober 2019 door de gemeente wat vergroot en kon ik namens de bewoners subsidie aanvragen voor de aanplant. In totaal mocht voor € 450 euro aan planten worden gekocht. Ik deed een voorstel voor de beplanting, gebaseerd op uitgangspunten als: veelal groenblijvend, goed voor insecten en vogels (en de ‘buurt-egel’, haha), beplanting die belemmerend werkt voor het betreden door passerende honden (vooral relevant voor boomspiegel G1), kleur en geur, zon tot halfschaduw. De afkorting ‘G1’ is in dit bericht te lezen als ‘boomspiegel 1 op het Gerecht’).
Dat leverde na overleg met bewoners en de begeleidende ambtenaren van de gemeente de volgende keuze op:
G1: vuurdoorn (Pyracantha coccinea ‘Firelight’) met oranjegele bessen van augustus tot december. Rijk bloeiend in witte platte schermen in mei en juni. Behoort tot de rozenfamilie (Rosaceae). Biedt voedsel aan bijen, vlinders en vogels.
G2: franjekelk (Tellima grandiflora) en ijzerhard (Verbena bonariensis). De tellima heeft hier misschien te veel zon gehad de afgelopen zomer. Er is weinig van over. De plant komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika. De Skagit indianenstam gebruikten de plant voor medicinale doeleinden vanwege de aan die plant toegeschreven antivirale kwaliteiten. Maar eens zien of de plant terugkomt en van mei tot juli gele bloemen laat zien. De verbena daarentegen doet het goed. De plant past eigenlijk niet goed in zo’n kleine boomspiegel, maar de kleuren zijn prachtig. Deze plant komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika (bonariensis -> ‘from Buenos Aires’). Nederland kent ook een inheemse soort, de Verbena officinalis (ook wel ‘heilige tak’ of ‘heilig kruid’ genoemd. Te vinden in mergelgebieden.
G3: vleesbes (Sarcococca hookeriana var. Humilis) is een plant die oorspronkelijk uit China komt. Vrij onopvallende witte bloemen in kleine trosjes; de bloei is al in februari en maart. Na de bloei verschijnen er vele glimmende zwarte besjes.
G4: idem als G3
G5: Japanse kardinaalsmuts (Euonymus fortunei ‘Vegetus’). In het Engels: ‘wintercreeper’. De bloemen zijn licht geelgroen en de plant heeft onopvallende vruchten, creme met oranje zaden. Het moet in deze boomspiegels nog wat bijgroeien, zullen we maar zeggen.
G6: idem als G5
G7: idem als G5
G8: Sierui (Allium aflatunense ‘Purple Sensation’) en lavendel (Lavendula augustifolia ‘Dwarf Blue’). De sierui bloeit in de maanden mei en juni. Daarna is het eigenlijk uit met het feest. De lavendel, die bloeit van juli tot september, heeft in deze boomspiegel nog niet voor tegenwicht gezorgd. Door ‘guerrilla gardening’ is deze boomspiegel wat verrommeld; andere zullen zeggen ‘natuurlijker geworden’.
G9: kattenkruid (Nepeta faasseni ‘Grol’) en zuurbes (Berberis thunbergii ‘Atropurpurea Nana’). In deze boomspiegel mocht ik gedurende de zomer vele muntvlindertjes aantreffen (Pyrausta aurata). Het is een dagactieve vlinder uit de familie grasmotten. Dit vlindertje leeft op wild kattenkruid (Nepata cataria), maar dus ook op deze cultivar. Dat het muntvlindertje het kattenkruid in hartje binnenstad weet te vinden vind ik toch wel een mirakel.
Al gauw in het voorjaar begonnen bewoners ‘bij te planten’. In G3 werd door een van de bewoners lavendel tussen de vleesbessen gezet. In de plantvakken G7, G8 en G9 strooiden bewoners zaadmengsels met inheemse planten. In G-9 groeiden in het voorjaar kievitsbloemen (Fritillaria meleagris) naast kattenkruid en zuurbes, alsook aldaar aangeplante cosmea en zonnebloemen. Eén van die zonnebloemen groeide tot ruim boven de twee meter uit, tot in het bladerdek van een leilinde. Ook de cosmea (Cosmos bipinnatus) knalt de boomspiegel uit.
De paars bloeiende sieruien oogsten alom bewondering in het voorjaar. Menig toerist maakte daar foto’s van. Na de bloei resteerden fraaie ronde zaadbollen en op weg naar het najaar verdwenen de bovengrondse delen van deze sieruien,
De kardinaalsmutsen in de boomspiegels G5, G6 en G7 vonden bewoners bij nader inzien wat saai. “Kan daar geen lavendel bij, net als in die andere boomspiegel”? Gewezen werd de lavendel boomspiegel G3.
Vooral tijdens ochtenden in het weekend verrichtte ik wat onderhoudswerk en tot mijn vreugde zag ik ook de andere bewoners regelmatig opruimen, water geven en ‘tuinieren’ in deze bescheiden boomspiegels op het Gerecht.
De meeste lol heb ik toch wel van boomspiegel G8. Hoewel het kattenkruid al snel vrijwel geheel werd overwoekerd door planten zoals korenbloem, goudsbloem, kool en juffertjes-in-het-groen, hielden ze stand én boden ze plek, zoals het hoort, aan het muntvlindertje. En dat midden in de stad.
Inmiddels zijn er plannen in ontwikkeling om het pleintje verder te vergroenen. De gemeente Leiden wil voor zeven versteende pleinen in de jaren 2021 en 2022 een ‘vergroeningsslag’ slaan. Woensdag 7 oktober mag ik daarvoor deelnemen aan een (digitaal) overleg met mensen van de gemeente, Erfgoed Leiden en Omgeving, alsook de Historische Vereniging Oud Leiden. De Leidse universiteit heeft op verzoek van de bewoners ook medewerking toegezegd. Een versteende strook voor de vierschaar, aangebouwd aan het Gravensteen, mag van de universiteit in overleg met de gemeente worden beplant.
Of ook het ‘Groene Zoodje’, ofwel ‘Schoonverdriet’ (’t Scoonverdriet) weer groen mag worden, is een spannende vraag. De een is enthousiast, een ander vreest verrommeling van het plein. Het vergroten van de kleine boomspiegel rondom de 72-jarige ‘Juliana-linde’ staat hoog op mijn wensenlijstje.
Maar goed, we staan nog maar aan het begin van de plannenmakerij voor de vergroening van het Gerecht. Er zal nog wel enig overleg aan te pas komen voordat er stenen uit gaan en de planten er in.
Wie weet…, wellicht dat in het groeiseizoen van 2021 toch de nodige extra planten op het Gerecht opbloeien.
In ieder geval ga ik mijn best doen voor de zonnebloemen bij Pjer, bij voorkeur een soort zonnebloem die een beetje binnen de perken blijft (tot een meter hoog); ik denk aan de Helianthus annuus ‘Domino’. Net als de andere plantensoorten in boomspiegel G2 een amerikaan, dus die zonnebloem zal zich daar wel bij vinden.